Patriotyzm to...

Patriotyzm ma przynajmniej dwa wymiary. Pierwszy to wymiar polityczny, publiczny. W tym sensie patriotyzm jest nieoficjalną, ale często oficjalnie przywoływaną ideologią państw. Dzisiaj są to zwykle państwa narodowe, co powoduje, ze różnica między patriotyzmem – służbą patrii, ojczyźnie – a nacjonalizmem – służbą narodowi – często się zaciera. Jeżeli jeszcze naród pojmowany jest jako zamknięta wspólnota etniczna (jeżeli uznaje się na przykład, że Rosjanin nigdy nie może stać się Polakiem, Żyd nie może być Niemcem, Amerykanin Francuzem itp.), to patriotyzm może stać się zabójczym instrumentem politycznym.

Drugi jego wymiar jest prywatny i dotyczy stosunku jednostki do kolektywu kulturowo-politycznego, w którym albo z którym przyszło jej żyć. Ten stosunek może być nacechowany obojętnością albo zaangażowaniem. Obojętność oznacza de facto swoista niewdzięczność wobec kolektywu, który jednostkę częściowo kształtuje. Jakość kolektywu, rozpatrywana z punktu widzenia jednostki, jest w tym kontekście bardzo ważna. Zaangażowanie oznacza, że jednostka uznaje kolektyw za dostatecznie wartościowy, by się z nim przynajmniej częściowo identyfikować i (też) dla niego żyć. Apostazja oznacza świadome odłączenie się od kolektywu, którego jednostka z jakichś względów nie ceni.

Oczywiście stosunek między tymi wymiarami patriotyzmu to obszar długich rozważań. Jedno jest pewne. Podobnie jak inne zjawiska społeczne, ludzie poważni nie mogą definiować patriotyzmu wyłącznie w kategoriach euforycznych, co jest typowe dla mas i bezmyślnych intelektualistów.

I jeszcze jedna sprawa. Potrzebujemy europejskiej patrii, jeżeli nie mamy na tym wielokrotnie upodlonym i często zakłamanym kontynencie żyć tylko dla siebie samych i w niczym nieuzasadnionej, ale zawsze narodowo-patriotycznie usprawiedliwianej miłości własnej. Musimy się zaangażować w sprawy europejskie i – jako Europejczycy – w problemy globalne. Dopóki tak nie jest, dopóty pozostajemy pasożytami Europy i Ziemi, odzianymi w szaty patriotyzmu.
Jerzy Maćków

wróć

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-Share Alike 2.5 License.